به گزارش خبرنگار بین‌الملل تازه های اقتصاد، دولت چین در اقدامی کم سابقه پیش‌نویس مقرراتی را ارائه کرده است که صادرات دوازده فناوری کلیدی در حوزه ساخت تجهیزات خورشیدی را به بهانه ملاحظات امنیت ملی و کاربرد فزاینده آنها در صنایع هوافضا و دفاعی تحت کنترل شدید درمی‌آورد. به نوشته رویترز این تصمیم که همزمان با بازنگری گسترده در صادرات حوزه‌های هوش مصنوعی و زیست‌فناوری اعلام شده، نشان‌دهنده تغییر جهت آشکار پکن از صادرات باز به سمت حفاظت انحصاری از مزیت‌های فناورانه خود در زنجیره ارزش انرژی‌های تجدیدپذیر است.
تحکیم کمربند امنیتی پیرامون فناوری‌های راهبردی فتوولتائیک
اقدام تازه پکن در قرار دادن دوازده شاخه از فناوری‌های فتوولتائیک در فهرست کنترل صادرات، رویکرد نوین امنیتی این کشور نسبت به زنجیره تامین انرژی را بازتاب می‌دهد. وزارت بازرگانی چین با صدور بیانیه‌ای تصریح کرده است که حساسیت فزاینده صنایع انرژی خورشیدی و ادغام تدریجی آنها با بخش‌های نظامی و فضایی، نظارت دولت را به ضرورتی انکارناپذیر تبدیل کرده است. بر پایه مفاد این طرح، مهار خطرات ناشی از خروج بی‌رویه دانش فنی و جلوگیری از افشای ساختارهای حساس صنعتی، اولویت اصلی سیاست‌گذاری تجاری پکن قرار گرفته است.
به منظور مسدودسازی هرگونه روزنه پیش از تصویب نهایی قانون، نهادهای قانون‌گذار صادرکنندگان را موظف کرده‌اند تا زمان اعمال رسمی ویرایش جدید فهرست صادراتی، تمام فرایندهای انتقال فناوری به خارج را به شکل موقت به ثبت برسانند. در همین راستا، یک دوره نظرخواهی عمومی تا پانزدهم نوامبر برای فعالان این بخش در نظر گرفته شده است تا ابعاد فنی این مقررات سنجیده شود. با این وجود، شرکت‌های چینی اکنون تحت سازوکار کنترلی شدیدی قرار دارند که حتی قراردادهای در حال مذاکره را نیز زیر ذره‌بین دولت مرکزی می‌برد.
در واقع، این بازنگری بخشی از اصلاحات جامع‌تری به شمار می‌رود که همزمان فناوری‌های مرتبط با نسل‌های پیشرفته هوش مصنوعی و بیوتکنولوژی را نیز در بر گرفته است. تحلیلگران بر این باورند که چین با گنجاندن پنل‌های خورشیدی در کنار زیرساخت‌های محاسباتی و داده‌های زیستی، حامل پیامی مستقیم به بازیگران بین‌المللی است مبنی بر اینکه برتری در انرژی پاک دیگر یک متغیر صرفا تجاری نیست، بلکه ستون فقرات امنیت راهبردی قرن بیست و یکم محسوب می‌شود.
مرزبندی میان ممنوعیت کامل و صادرات مشروط
بیزینس‌استاندارد گزارش داد که فهرست تنظیمی جدید با ایجاد تفکیکی هوشمندانه میان سطوح مختلف فناوری، راهبردی دوگانه شامل ممنوعیت مطلق برای نسل‌های نوظهور و صدور مجوز مشروط برای فناوری‌های جاری در پیش گرفته است. بر این مبنا، صادرات روش‌های ساخت ویفرهای بسیار نازک، سلول‌های پرووسکایت و سامانه‌های چندپیوندی تاندم به طور کامل ممنوع خواهد شد. این رده از سلول‌های نوظهور با بهره‌گیری همزمان از لایه‌های پرووسکایت و سیلیکون، بازدهی تبدیل نور به الکتریسیته را به ارقامی بی‌سابقه ارتقا می‌دهند و خط قرمز فنی چین به شمار می‌روند.
علاوه بر سلول‌های نوین، فرآیند بستر سیال در مقیاس صنعتی برای فرآوری پلی‌سیلیکون نیز در دایره تحریم‌های سختگیرانه پکن جای گرفته است. این روش نوین برخلاف فرآیند سنتی زیمنس که سهم عمده بازار را در اختیار دارد، انرژی بسیار کمتری مصرف می‌کند و بهای تمام‌شده ماده اولیه پنل‌های خورشیدی را به میزان چشمگیری کاهش می‌دهد. انحصار چین بر این فناوری کم‌هزینه و کم‌مصرف، عملا امکان تولید ارزان ماده خام در خارج از مرزهای این کشور را با چالش مواجه می‌سازد.
در سوی دیگر این تقسیم‌بندی، فناوری‌های پیشرفته فعلی نظیر تاپ‌کان، پیوند ناهمگون و ساختارهای ایکس‌بی‌سی به جای ممنوعیت مطلق، مشمول نظام کنترل و صدور مجوز محدود شده‌اند. هدف از این رویکرد، جلوگیری از برهم خوردن کامل گردش تجاری در بازارهای جهانی و در عین حال، حفظ حق وتوی پکن در واگذاری خطوط تولید مدرن به کشورهای رقیب است. بدین ترتیب چین توانایی تنظیم نبض عرضه ماشین‌آلات پیشرفته را در سطح بین‌المللی در اختیار می‌گیرد.
انسداد مسیر خودکفایی غرب و مهار رقبای منطقه‌ای
این تصمیم پکن در حقیقت اجرای مرحله‌ای از طرحی وسیع‌تر است که گزارش‌های اولیه آن در ماه آوریل به واسطه گفت‌وگوهای مقامات چینی با غول‌های صنعتی این حوزه آشکار شده بود. ایالات متحده در سال‌های اخیر تلاش کرده است از طریق ارائه بسته‌های مالیاتی مشوق و تقویت زنجیره‌های داخلی، اتکای خود را به شرکت‌های چینی پایان دهد. با این حال، کارخانه‌های نوبنیاد غربی همچنان در خطوط سرهم‌بندی خود به فناوری، تجهیزات تخصصی و ماشین‌آلات مدرن شرکت‌های چینی نیازمندند.
محدودیت‌های اعلام‌شده می‌تواند برنامه‌های توسعه بلندپروازانه تولید در ایالات متحده را که شرکت‌هایی نظیر تسلا به مدیریت «ایلان ماسک» پیش می‌برند، با وقفه‌های زیرساختی و افزایش سنگین هزینه‌ها روبه‌رو سازد. شرکت‌های آمریکایی برای احداث پایگاه‌های ساخت مستقل باتری و پنل‌های خورشیدی، به واردات مستقیم ماشین‌آلات فرآوری دقیق از آسیا وابسته هستند. با مسدود شدن کانال ارسال این تجهیزات از جانب پکن، طرح‌های داخلی واشنگتن با کمبود تجهیزات خطوط تولید روبه‌رو خواهند شد.
گزارش رویترز حاکی است که همزمان با چالش‌های واشنگتن، این راهبرد دامن‌گیر اقتصادهای نوظهوری نظیر هند نیز شده است که در سودای بدل شدن به قطب جایگزین صنعتی قرار دارند. پکن پیش از این مسیر انتقال فناوری تولید پنل خورشیدی به دهلی‌نو را محدود کرده بود تا اجازه ندهد این رقیب منطقه‌ای پایه‌های تولید مستقل را بنیان نهد. کارشناسان بین‌المللی تاکید می‌کنند که چین با مسدود ساختن دسترسی هند و غرب به فناوری‌های پایه، درصدد تثبیت وابستگی همیشگی جهان به واردات محصول نهایی از کارخانه‌های چینی است.
پیامدهای موازنه‌سازی در ژئوپلیتیک گذار انرژی
بسته شدن دروازه‌های فناوری خورشیدی چین، به مثابه بازتعریف زمین بازی در منازعه فراگیر ژئوپلیتیک میان قطب‌های قدرت جهانی ارزیابی می‌شود. طی سالیان گذشته کشورهای غربی با وضع تعرفه‌های سنگین گمرکی و اتهام‌زنی درباره مازاد ظرفیت صنعتی، ورود پنل‌های چینی را محدود کرده بودند. اکنون پکن با بهره‌گیری از حربه متقابل و ممنوع‌سازی صدور خود فناوری، پاسخ متقارنی به فشارهای تجاری غرب داده و نشان داده است که تسلط بر زنجیره دانش فنی ابزار نفوذ قدرتمندتری در مقایسه با تجارت محصول نهایی است.
از چشم‌انداز محیط زیستی، این اقدامات ممکن است سرعت پروژه‌های کربن‌زدایی و گذار به انرژی‌های پاک را در مقیاس جهانی با کندی مواجه کند. عدم دسترسی به ماشین‌آلات پیشرفته و سلول‌های فوق‌کارآمد تاندم، هزینه احداث مزارع خورشیدی جدید را در اروپا و آمریکا افزایش می‌دهد. در شرایطی که جهان برای رسیدن به اهداف اقلیمی به تجهیزات ارزان و فوق‌پیشرفته نیاز دارد، اصطکاک‌های ژئوپلیتیک به عنوان مانعی جدی در برابر کاهش هزینه‌های زیرساختی سبز پدیدار شده است.
در فرجام این رویارویی، زنجیره ارزش خورشیدی جهانی احتمالا به سمت دوشاخگی و ایجاد دیوارهای تعرفه‌ای و فناورانه عمیق‌تر حرکت خواهد کرد. در حالی که چین با تکیه بر غول‌های صنعتی داخلی تلاش دارد تا چرخه تولید نوآوری را در انحصار خود حفظ کند، غرب ناگزیر خواهد بود سرمایه‌گذاری‌های سنگین‌تری را برای بازتولید دانش پایه این فناوری‌ها اختصاص دهد؛ فرایندی که سال‌ها زمان خواهد برد و دست برتر پکن را در جغرافیای انرژی برای مدتی طولانی پابرجا نگه می‌دارد.
مقررات پیشنهادی پکن نقطه پایانی بر توهم امکان بومی‌سازی آسان و سریع صنایع تجدیدپذیر در غرب بدون همکاری با شرق است. چین با پیوند زدن امنیت ملی به خطوط تولید فتوولتائیک، نشان داد که دوران واگذاری یک‌طرفه فناوری‌های زیربنایی پایان یافته و انحصار بر تجهیزات پیشرفته به یکی از اهرم‌های اصلی چانه‌زنی این کشور در شکل‌دهی به نظم آینده بین‌الملل تبدیل شده است.
نظر شما